by bimmer » Mon 18. Oct 2010 16:30
Af pressan.is:
"Mikill þungi er í áróðri gegn tillögum Hagsmunasamtaka heimilanna um almenna niðurfærslu verðtryggðra lánasaminga vegna forsendubrests í kjölfar hrunsins. Sérfræðingar koma fram einn af öðrum og leggja áróðrinum lið.
Hræsni hagfræðinga
Sérstaklega vil ég víkja að málatilbúnaði hagfræðinganna. Þeim er orðið tamt að fjalla um þessi mál á klisju- og yfirborðkenndan hátt. Orðræða þeirra er yfirborðskennd af því að þeir trúa á verðtrygginguna í þeirri mynd sem hún er. Ef þeir gerðu það ekki myndu þeir höggva að rótum hennar, en þeir láta það ógert. Þeir fjalla um skuldavandann eins og að baki séu allar vangaveltur um réttmæti og lögmæti verðtryggingarinnar. Að það sé ekki einu sinni álitaefni hvort verðtryggingin sé lögleg. Hafa má það á tilfinningunni að hagfræðingar þessir muni fjalla um íslensk efnahagsmál fram í rauðan dauðann án þess að grufla frekar í verðtrygginguna. Vandamálið er bara að það er stutt í rauðan dauðann nema verðtryggingin sé krufin. Búast mátti við þessum lausatökum af þeim klisjubræðrum Þórólfi Matthíassyni og Guðmundi Ólafssyni en vonbrigðin eru gífurleg að sjá Jón Steinsson falla í pyttinn.
Hverra annarra en hagfræðinga við æðstu menntastofnanirnar er að benda á og kryfja veikleikann í framkvæmd verðtryggingarinnar? Það er nefnilega svo að álitaefnið um það hvort verðtryggingin í núverandi mynd sé lögleg er ekki síður hagfræðilegt en lögfræðilegt. Lögfræðingum til varnar, þá geta þeir ekki lagt mat á lögmætið nema að undangenginni hagfræðilegri úrlausn.
Úr því að títtnefndir hagfræðingar eru á annað borð að tjá sig um skuldavandamál sem tengjast verðtryggðum lánasamningum er hræsni af þeirra hálfu að kryfja ekki stærsta áhrifavaldinn, verðtrygginguna sjálfa og vísitölu neysluverðs. Hinir raunverulegu varðhundar verðtryggingarinnar í núverandi mynd er hagfræðingastéttin og æðstu menntastofnanir landsins með þöggun sinni og máttlausri afstöðu.
Vísitala neysluverðs
Vísitala neysluverðs er í eðli sínu bara mælikvarði á breytingu verðs mikils hluta neysluvara frá einum tíma til annars, í krónum talið. Breyting getur orðið á verði vöru af ýmsum ástæðum, en greina má tvær meginástæður; Önnur er tengd gjaldmiðlinum, venjulega þannig að samfara verðrýrnun gjaldmiðilsins hækkar vöruverðið til samræmis (verðbólgubreyting). Hin meginástæðan fyrir breyttu verði vöru er að eitthvað það atvik verði sem leiði til breytts verðs vörunnar, óháð styrk gjaldmiðilsins (atviks- eða afleiðubreyting). Dæmi um hið síðara eru t.d. hlutfallsbreytingar á sköttum og uppskerubrestur hrávöru sem hækkar verð vörunnar tímabundið vegna skorts.
Inni í vísitölu neysluverðs ægir því saman áhrifum af verðbólgubreytingum og atviks- eða afleiðubreytingum vöruverðs. Venjulega skiptir það ekki máli því í flestum löndum heimsins eru sambærilegar vísitölur eingöngu reiknaðar til að varpa ljósi breytingu vöruverðsins en eru ekki notaðar sem grundvöllur eignabreytinga milli þjóðfélagshópa.
Verðtrygging
Verðtryggingu var komið á á Íslandi til að verja sparifé og lánsfé landsmanna fyrir rýrnun gjaldmiðilsins, ákveðið var að verðtryggingin tæki mið af vísitölu neysluverðs. Þegar atviks- eða afleiðubreytingar verða ríkjandi þáttur í breytingu vísitölu neysluverðs eins og gerðist á árunum 2004 til 2008 þjónar hún ekki tilgangi sínum í þessu tilliti. Það sem gerist þegar atviks/ afleiðubreytingar eru þáttur í vísitölubreytingunni milli mánaða er að óumsamdar eignatilfærslur verða milli skuldara og lánveitanda verðtryggðra lánasamninga. Á árunum milli 2004 til 2008 fluttust gífurlegar upphæðir frá skuldurum til lánveitenda af þessum sökum. Af hverju hafa hagfræðingar æðstu menntastofnana ekki lagt vísindalegt mat á þessar upphæðir? Af hverju þegja þeir þunnu hljóði um þennan þátt í skuldavanda heimilanna?
Athygli hefur vakið að margir hagfræðingar sem tjá sig í fjölmiðlum virðast alls ekki gera sér grein fyrir muninum á atviks- eða afleiðubreytingu á verði vöru annars vegar og verðbólgubreytingu hins vegar. Taka má nýlegt dæmi þar sem því var haldið fram af hagfræðingi að hækkun áfengisgjalds hefði leitt til hækkunar á verðtryggðum lánasamningum. Ekkert bendir til þess hins vegar. Áfengisgjaldið er ákveðin krónutala og hana þarf að hækka í takti við verðrýrnun krónunar til að halda áfengisskattinum í horfinu. Hækkunin var því dæmigerð verðbólguhækkun. Hækkun virðisaukaskatts um 1% var hins vegar hlutfallshækkun og því örugglega atviks/ afleiðuhækkun, sem leiddi til hækkunar verðtryggðra lánasamninga og eignatilfærslu frá skuldurum til lánveitenda.
Taka má annað dæmi úr grein Guðmundar Ólafssonar, þar sem hann segir:
Að tala um að lán hækki þegar skógareldar geisa í Rússlandi eða uppskerubrestur verður í Brasilíu er einfaldlega röng orðanotkun. Lánin hækka ekki, það er gjaldmiðillinn sem rýrnar.
Þetta er kolrangt hjá Guðmundi, hér eru á ferðinni atvik sem leiða til hækkaðs heimsmarkaðsverðs á tilteknum vörum algerlega óháð styrk íslensku krónunnar. Verðhækkanir á Íslandi af þessum sökum eru því hreinræktaðar atviks/ afleiðuhækkanir sem leiða til eignatilfærslu, a.m.k. tímabundinni, frá skuldara til lánveitanda eins og verðtryggðir lánasamningar eru reknir nú.
Því miður þá þvælist þetta fyrir hagfræðingunum okkar og það er vandi okkar allra, og ekki síst nemendanna sem í góðri trú læra hagfræði við æðstu menntastofnun landsins.
Framkvæmd verðtryggingarinnar stangast á við stjórnlög og almenn lög
Eins og ég hef bent á í fyrri greinum (sjá greinar á Pressunni hér og hér) eru allar líkur á að óumsamdar eignatilfærslur frá skuldurum til lánveitenda vegna atviks/ afleiðuhluta vísitölu neysluverðs í verðtryggðum lánasamningum stangist á við stjórnlög Íslands, þ.e. eignaréttarákvæðið.
Núgildandi framkvæmd verðtryggingarinnar stangast líka á við lög um vexti og verðtryggingu. Í VI kafla laganna sem fjallar um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár segir í lok 13. greinar :
„Afleiðusamningar falla ekki undir ákvæði þessa kafla.“
Þó að breyting á vísitölu neysluverðs sé venjulega að meginstofni til verðbólgutengd er ekki hægt að horfa framhjá því að flest allar afleiðubreytingar vöruverðs breyta henni líka.
Því er ljóst er að verðtryggðir lánasamningar eru afleiðusamningar þar sem virði þeirra breytist með tilliti til atviks/afleiðubreytinga á verði vara í gegnum vísitölu neysluverðs. Fellur þetta að skilgreiningu á afleiðusamningum í lögum nr. 26/2007 um verðbréfaviðskipti.
Óbreytt tilhögun verðtryggingarinnar er þar með ólögleg að teknu tilliti til 2. mgr. 13. gr. laga um vexti og verðtryggingu. Þetta þýðir að líkindum að hreinsa þurfi í burt atviks/afleiðuhluta vísitölubreytingarinnar í hverjum mánuði. Þegar það hefur verið gert við verðtryggðan samning sem nær aftur til ársins 2004 kæmi ekki á óvart ef leiðréttingin yrði vel upp í kröfur Hagsmunasamtaka heimilanna um niðurfærslu.
Þegar líkindi eru á að með núverandi framkvæmd verðtryggingarinnar séu stjórnlög brotin, lög um vexti og verðtryggingu brotin og að við hrunið hafi forsendubrestur orðið í skilningi samningalaga má ætla að Hagsmunasamtök heimilanna eigi erindi með hópmálsókn fyrir dómstóla til að knýja á um almenna leiðréttingu verðtryggðra lánasamninga.
Örn Karlsson
vélaverkfræðingur"
Þórður
'99 M5 SC // '89 M3 S85 // '04 Patrol GR
Alpina wrote:S85 er vondur mótor þó að hann sé kraftmikill...
, vei nú er verðmætið orðið 300 millur quid. Nei djók 
